Mantar Yıkanmalı mı Yıkanmaz mı? Mutfağın En Küçük Ama En Büyük Tartışması
İzmir’de sıcak bir yaz akşamıydı. Arkadaşlarla evde makarna yapmaya karar vermiştik. Her zamanki gibi görev dağılımı yapılırken ben kendimi mutfağın “baş şefi” ilan ettim. Aslında mutfakta uzmanlığım üç şeyle sınırlıydı: makarnaya fazla tuz atmak, kahveyi soğutmadan içmek ve buzdolabının kapağını açıp beş dakika boyunca “ne yesem acaba?” diye düşünmek.
Tam mantarları elime aldım ki masanın diğer ucundan arkadaşım seslendi:
“Onları yıkama!”
Bir anda elim havada kaldı. Sanki mantarı değil de tarihi bir eseri temizlemeye çalışıyordum.
“Neden? Üzerinde toprak var.”
“İşte o toprak değil, mantarın aroması.”
Bu cümleden sonra kafamda küçük bir tartışma başladı. Bir tarafta “Temizlik önemlidir, mantar sonuçta doğadan geliyor” diyen mantıklı tarafım, diğer tarafta “Belki de arkadaşım mantar konusunda gizli bir gurmedir” diye düşünen fazla meraklı tarafım vardı.
Yıllardır mutfaklarda dönen klasik sorulardan biri olan Mantar yıkanmalı mı yıkanmaz mı? konusu aslında göründüğünden daha eğlenceli bir tartışma. Çünkü işin içinde sadece yemek yapmak yok; alışkanlıklar, aileden öğrenilen bilgiler, arkadaş tavsiyeleri ve biraz da mutfak psikolojisi var.
Mantar Yıkama Meselesi Neden Bu Kadar Büyüdü?
Bazı yemek tartışmaları vardır, insan kendini bir anda uluslararası toplantıda sanır. “Çay önce mi konur, su önce mi?” meselesi gibi. Mantar konusu da aynı seviyede.
Birisi çıkar:
“Ben mantarı asla yıkamam.”
Diğeri hemen cevap verir:
“Nasıl yani? Üzerindeki kiri mi yiyeceğiz?”
Sonra ortam ikiye bölünür. Bir taraf mantarın hassas yapısından bahseder, diğer taraf hijyen bayrağını kaldırır.
Benim gibi her şeyi fazla düşünen insanlar için bu durum daha da karmaşıktır. Çünkü marketten aldığım mantara bakıp bazen şöyle düşünüyorum:
“Bu mantar gerçekten temiz mi, yoksa ben sadece kendimi mi kandırıyorum?”
Sonra başka bir iç ses devreye girer:
“Dostum, beş dakika önce cips paketini elinle açıp aynı elle telefonuna dokundun. Şimdi mantarın üzerine bilimsel araştırma yapıyorsun.”
İşte hayat bazen böyle ironik.
Mantarın Yapısı Neden Önemli?
Mantar sebzeler arasında biraz farklı bir karaktere sahiptir. Aslında botanik açıdan sebze bile sayılmaz. Kendine has bir yapısı vardır. Süngerimsi dokusu nedeniyle suyla temas ettiğinde su çekebilir.
Özellikle mantarı uzun süre suyun içinde bekletmek, onun fazla su emmesine neden olabilir. Bu da pişirme sırasında bazı sorunlar çıkarabilir.
Mesela tavaya attığınız mantarlar güzelce kızarmak yerine küçük bir gölete dönüşebilir.
Bunu yaşayan herkes bilir. Tavaya mantarları atarsınız, birkaç dakika sonra mutfakta şöyle bir manzara oluşur:
“Ben mantarlı sote yapacaktım, neden mantar çorbasına doğru ilerliyorum?”
Mantarın güzel aroması ortaya çıkması için fazla su bırakmaması önemlidir. Bu yüzden birçok aşçı mantarı yıkamak yerine temizleme yöntemlerini tercih eder.
Peki Mantar Hiç mi Yıkanmaz?
Burada olay biraz siyah-beyaz değil. “Mantar kesinlikle yıkanmaz” demek de her zaman doğru değildir.
Çünkü mutfakta hayat, internet yorumları kadar kesin değildir.
Eğer mantarın üzerinde belirgin toprak kalıntıları varsa, elbette temizlemek gerekir. Kimse tabağında küçük bir bahçe deneyimi yaşamak istemez.
Benim çocukken yaşadığım bir olay hâlâ aklımdadır. Annem pazardan aldığı mantarları temizlerken ben yanına gidip:
“Anne, bunları yıkayalım mı?”
demiştim.
Annem hiç düşünmeden:
“Tabii ki temizleyeceğiz.”
dedi.
O an büyük bir rahatlama yaşamıştım. Çünkü çocuk aklımla mantarın direkt tavaya gitmesi bana biraz macera filmi başlangıcı gibi geliyordu.
Mantar Temizlemenin Pratik Yolları
Mantarları temizlemek için birkaç basit yöntem kullanılabilir:
Nemli Bez Kullanmak
Birçok kişi mantarın üzerindeki kirleri almak için nemli bir bez veya kağıt havlu kullanır. Bu yöntem mantarın fazla su çekmesini önlemeye yardımcı olur.
Mantarları tek tek silmek biraz sabır ister.
Bazen kendimi bunu yaparken yakalıyorum:
“Ben şu anda gerçekten 15 tane mantarı tek tek mi temizliyorum?”
Sonra cevap geliyor:
“Evet. Çünkü akşam yemeği hazırlamak yerine mantarla duygusal bağ kurmaya başladın.”
Fırça ile Temizlemek
Özellikle küçük kir parçalarını almak için yumuşak bir mutfak fırçası kullanılabilir. Böylece mantarın yüzeyindeki kalıntılar kolayca giderilebilir.
Kısa Süreli Durulama
Eğer mantar çok kirliyse hızlıca sudan geçirmek de tercih edilebilir. Ancak burada önemli nokta mantarı uzun süre suda bırakmamaktır.
Yani mantarla ilişkiyi şöyle düşünün:
“Bir kahve içelim ama saatlerce oturmayalım.”
Mantar da biraz böyle. Suya kısa bir selam verilebilir ama uzun tatil yaptırmaya gerek yoktur.
Mantar Yıkama Konusunda Ailelerin Rolü
Bence mutfaktaki en güçlü kuralların çoğu ailelerden gelir.
Kimimiz annemizden:
“Sebze mutlaka yıkanır.”
öğrenmiştir.
Kimimiz babamızdan:
“Ben yıllardır böyle yapıyorum, bir şey olmadı.”
cümlesini duymuştur.
Bizim evlerde tariflerden önce alışkanlıklar aktarılır.
Mesela bazı insanlar sarımsağı ezmeden yemek yapmaz. Bazıları soğan doğramadan önce ağlamamak için gözlük takar. Bazıları ise mantarı görünce hemen suyun altına tutar.
Mutfak biraz da karakter meselesidir.
Daha kontrollü insanlar her şeyi temizlemek ister.
Daha rahat insanlar:
“Bir şey olmaz ya.”
der.
Ben ise ikisinin ortasında kalmış durumdayım.
Bir yandan hijyen konusunda hassasım, diğer yandan mutfakta fazla düşünmekten bazen yemeğin kendisinden çok hazırlık sürecine odaklanıyorum.
Mantar Yıkanmalı mı Yıkanmaz mı? Sorunun En Mantıklı Cevabı
Aslında cevap oldukça dengeli.
Mantarın temizliği, mantarın durumuna göre değerlendirilmelidir.
Çok kirli değilse silerek temizlemek iyi bir seçenek olabilir.
Üzerinde belirgin kir varsa kısa süreli yıkama yapılabilir.
Ancak mantarı uzun süre suda bekletmek önerilen bir yöntem değildir.
Yani mesele “yıkamak tamamen yanlış” veya “yıkamamak kesin doğru” değildir.
Mutfakta çoğu şeyde olduğu gibi burada da denge önemlidir.
Bir mantara bakıp panik yapmaya gerek yok.
Sonuçta karşımızda dünya barışını tehdit eden bir durum yok. Sadece akşam yemeğinde güzel bir mantar hazırlamaya çalışıyoruz.
Mutfakta Fazla Düşünenlerin Mantar Sınavı
Bazen hayatın en küçük kararları en çok düşündüren şeyler olur.
Market alışverişinde 10 dakika hangi yoğurdu alacağımıza karar veremeyiz.
Restoranda menüyü beş kere okuruz.
Ama konu mantara gelince bir anda mutfak profesörü gibi davranırız.
Ben de bundan muaf değilim.
Bazen arkadaşlarla yemek yaparken herkes rahat rahat sohbet ederken ben elimde mantarla düşüncelere dalarım:
“Acaba bunu yıkarsam lezzeti gider mi?”
Sonra arkadaşım:
“Abi biz sadece yemek yiyeceğiz, mantarla evlilik planı yapmıyoruz.”
der.
Haklıdır.
Çünkü yemek yapmak biraz keyif işidir. Fazla kurallar arasında kaybolunca mutfağın eğlenceli tarafını kaçırabiliriz.
Sonuç: Mantarla Kavga Etmeyin, Tanışın
Mantar yıkanmalı mı yıkanmaz mı? sorusunun tek cümlelik cevabı şudur: Mantarı durumuna göre temizlemek gerekir.
Kirliyse temizleyin, temizse gereksiz yere uzun süre suya maruz bırakmayın. En önemlisi de mutfakta paniğe kapılmayın.
Çünkü bazen en güzel yemekler kusursuz kurallarla değil, biraz deneyimle, biraz dikkatle ve bolca keyifle ortaya çıkar.
Bir mantarı temizlerken hayatın büyük sırlarını çözmeye çalışmayın. Sonuçta o sadece mantar.
Ama kabul edelim, küçük bir mantar bile bizi bazen büyük düşüncelere sürükleyebiliyor.
Belki de mutfağın güzelliği burada saklıdır.
Bir yanda tavada pişen mantarın kokusu, diğer yanda arkadaşların kahkahası…
Ve masada her zaman tartışılacak küçük bir konu:
“Mantar yıkandı mı, yıkanmadı mı?”